كتاب‌هاي صفر و يكي‌
Posted by بهروز حاتم (hatam) on Aug 14 2009
فناوري اطلاعات >>

بازار نشر طي سال‌هاي اخير تغييرات زيادي را به چشم ديده است. گران شدن كاغذ مورد استفاده براي چاپ و هزينه‌هاي جاري حوزه نشر از يك سو و ارتقاء سطح مطالعه در جامعه در كنار افزايش دسترسي به اينترنت و تجهيزات الكترونيكي بيش از پيش ما را با پديده اي اجين كرده كه سابقه تولد و ايجاد آن با تولد اينترنت و فراگيري آن گره خورده است.
البته شايد آنچه اهميت اين موضوع را براي ما پر رنگ مي سازد، مساله رشد كتاب‌هاي الكترونيكي به زبان فارسي در فضاي وب باشد. با تاكيد متوليان حوزه فناوري اطلاعات كشور بر افزايش محتواي الكترونيكي فارسي در وب و افزايش علاقه مخاطبان و كاربران اينترنت براي دسترسي به ايبوك‌ها، طي سال‌هاي اخير، روند پر سرعتي در تولد كتابخانه‌هاي ديجيتالي و وب سايت‌هاي ارائه اين كتاب‌ها به شكل رايگان يا قابل خريداري، آغاز شده است.
براي كتاب الكترونيكي تعاريف زيادي وجود دارد. تعريف عاميانه اي كه براي آن ارائه مي‌شود ايبوك ريدر (eBook Reader ) را وسيله‌اي دستي مي‌داند كه قابليت خواندن كتاب‌هاي مختلف را دارد و كتابي كه توسط اين وسيله خوانده مي‌شود، همان كتاب الكترونيكي است.
كتاب الكترونيكي همان متن‌هاي الكترونيكي (e-text) است كه شامل فايل‌هاي ساخته شده توسط واژه پردازهاي مختلف، خبرنامه‌هاي الكترونيكي و فايل‌هاي كامپيوتري است كه پس از اجرا در كامپيوتر مانند كتاب قابل خواندن هستند. برخي نيز مي گويند: كتاب الكترونيكي يك فايل HTML اجرايي (executable) است. يك فايل كه از تبديل چندين فايل HTML شامل گرافيك، تصاوير، متن و حتي صدا (موسيقي) توسط يك نرم‌افزار خاص ايجاد مي‌شود كتاب الكترونيكي ناميده مي‌شود. يك كتاب الكترونيكي ممكن است بيش از 100 صفحه داشته باشد و يا يك كتاب كوچك چند صفحه‌اي باشد. همه تعاريف بالا درست است.
به طور خلاصه مي توان گفت eBook يك كتاب است كه به صورت غير سنتي (چاپي) منتشر شده است. انتشارات الكترونيكي هم وجود دارد. انتشارات الكترونيكي يا ePublishing منتشر كردن يك اثر به صورت الكترونيكي است كه مي تواند شامل خبرنامه الكترونيكي، صفحات وب، گرافيك، موسيقي، نرم‌افزار و به خصوص كتاب الكترونيكي باشد. اين تعاريف و اصطلاحات فني هستند. اما به راستي يك كتاب الكترونيكي چيست؟
كتاب الكترونيكي روياي نويسندگان است. نشركتاب الكترونيكي برطرف كننده موانع و اشكالات انتشارات سنتي است. ديگر نويسندگان نگران رد شدن مطالب خود از طرف ناشران نخواهند بود. نويسندگان نياز به صرف هزينه‌هاي سنگين چاپ كتاب نخواهد داشت.
نشر الكترونيكي آغاز راه نويسندگان جوان و تازه كار است. از ديگر سو كتاب الكترونيكي روياي مديران سايت‌هاي اينترنتي است؛ زيرا راه مناسبي براي كسب ترافيك زياد در سايت‌هاي اينترنتي استفاده از eBook است كه اين آرزوي هر مدير سايتي است.
تهيه يك كتاب الكترونيكي نياز به برنامه نويسي با زبان‌هاي برنامه نويسي تخصصي و دشوار ندارد. به سادگي تهيه و منتشر مي‌شود. يك محصول اطلاعاتي بسيار جذاب در اينترنت كه طرفداران زيادي هم دارد. كتاب الكترونيكي يك اتحاد ميان نويسندگي و بازاريابي اينترنتي نيز هست.
eBook يا كتاب الكترونيكي، هر چند پديده اي چندان نو ظهور نيست اما مي رود تا نظام آموزش و اطلاع رساني را با دگرگوني‌هايي اساسي مواجه سازد.
كتاب‌هاي الكترونيكي يا eBooks صرفاً نسخه‌هاي الكترونيكي مطالب مكتوب نيستند، بلكه مي توانند علاوه برمتن‌‌، صوت و تصاوير و... را نيز شامل شوند. به علاوه مي توانند در قالب فايل‌هايي كه مي تواند توسط يك رايانه اجرا شود مانند قالب‌هاي ‌ Word Text ،HTML ،PDF و فايل‌هاي اجرايي EXE درآيند.
سادگي اجرا، سادگي جست وجو در متن، داشتن قالب زيباتر، منسجم بودن مطالب، امكان عرضه يا فروش ساده تر و سريع تر، داشتن قابليت افزودن امكانات مالتي مديا و از جمله ويژگي‌هايي هستند كه كتاب الكترونيكي رابه عنوان يك رسانه نو پا و رو به رشد از ساير رسانه‌هايي از اين دست ممتاز مي كند.

توسعه ايبوك در جهان
نهادهاي بسيار زيادي با درك اهميت اين رسانه، به حمايت و گسترش اين پديده اقدام كرده‌اند كه قصد آنها توسعه هرچه بيشتر نشر الكترونيكي و بهادادن به اين پديده است. براي مثال، نمايشگاه كتاب فرانكفورت ‌7 جايزه ساليانه براي كتاب‌هاي الكترونيكي برگزيده اختصاص داده است كه شامل جايزه اي ويژه به مبلغ 100 هزار دلار است.
اكنون سايت‌هاي فراواني مي توان يافت كه از نويسندگان ديجيتال استقبال مي كنند. انتشارات تجاري تايم وارنر مدتي پيش از وجود سايت www.ipublish.com خبرداد كه مسوولان آن نويسندگاني را كه قصد دارند كتاب شان در قالب الكترونيكي عرضه شود، جلب و حمايت مي‌كنند.
همچنين جنبشي تحت عنوان پروژه گوتنبرگ شكل گرفته كه هدف آن تبديل كتاب‌هاي عادي به كتاب‌هاي الكترونيكي است. هزاران كتاب كه تا كنون در كتابخانه‌ها و يا كلكسيون‌هاي خصوصي موجود بودند اكنون در قالب ديجيتال در دسترس همگان قرار مي گيرند.
گفته مي‌شود تا سال 2005 يك ششم كتابهاي خريده شده در آمريكا كتاب‌هاي الكترونيكي بوده اند كه اين به معناي تجارتي با ارزش 7/8 ميليارد دلار است.

مزايا و ويژگي‌هاي كتاب‌هاي الكترونيكي‌
1‌-Portability : سهولت انتقال در عين يكپارچگي مطالب
اطلاعات پردازش شده مي تواند به سرعت جابه جا شود. باتوسعه ميكروچيپ‌ها، فناوري فيبر نوري و اينترنت، اطلاعات ديجيتال مي تواند به سهولت هرچه تمام تر و به صورت بلادرنگ منتقل شود. كتاب‌هاي الكترونيكي مي توانند به صورت download و يا به شكل ضميمه به ايميل ( attachment )،‌ عرضه شوند و نيز قابل ذخيره در كامپيوتر يا كارت‌هاي حافظه هستند.

2- Versatility: انسجام مطالب و تنوع كاربرد
در حال حاضر مردم دسترسي بيشتري به اطلاعات دارند و مي توانند بر اساس آن تصميمات بهتري بگيرند. در مقايسه با قالب‌هاي رايج متني، كتاب‌هاي الكترونيكي درعين دسته بندي مطالب به صورت فهرست يا موضوعي، به صورت وحدت يافته تبادل آن‌ها با يكديگر را همراه با سهولت جستجو فراهم مي كنند.

3- Interactivity: تبادل بينابين مطالب با يكديگر
ترغيب شدن بيشتر براي ادامه خواندن، سهولت نگهداري و ياد سپاري مطالب و توانايي بيشتر در كنترل مطالب از جمله موارد بسيار مهم براي خواننده است.
يك كتاب الكترونيكي با امكاناتي مثل فرامتن‌ (Hyperlink) امكان تبادل بينابين مطالب و نيز مرور همزمان آنها با يكديگر را فراهم مي كند. اين راحتي جست وجو به ويژه براي افرادي كه با مطالب تحقيقاتي سر و كار دارند بسيار حايز اهميت است.

4- Media Capability: پشتيباني از امكانات مالتي مديا
كتاب‌هاي الكترونيكي حتي امكان گوش دادن به مطالب كتاب را نيز فراهم كرده‌اند. نرم‌افزارهايي چون Microsoft Reader از امكانات بسيار خوبي از جمله خواندن متون برخوردار هستند. اين موضوع براي افراد ناتوان يا كم توان چون نابينايان و يا كساني كه مشكل خواندن مطالب را دارند نويد بخش عصري تازه در آموزش و اطلاع رساني است. همچنين اين كتاب‌ها امكانات خوبي براي بزرگ كردن مطالب دارند.

5- Useability: سهولت كار و اجرا
اكثريت قريب به اتفاق مردم براي نوشتن و يا خواندن مطالب از طريق رايانه از نرم‌افزارهايي چون Word استفاده مي كنند. يكي از مشكلات نرم‌افزار Word اين است كه مطلبي كه در يك نسخه آن مثل Word و يا در يك ويندوز فارسي ساز نوشته مي‌شود به سادگي در نسخه ديگر اين نرم‌افزار قابل اجرا نيست.
به طوري كه اگر شما آن را به رايانه ديگر كه داراي نسخه ديگري است ببريد مخصوصاً اگر آن مطلب به زباني غير انگليسي نوشته شده باشد، ممكن است به همان دقت اجرا نشود. اما كتاب‌هاي الكترونيكي كه درفرمت EXE هستند اين مشكل را نيز حل كرده اند. يعني شما كتاب الكترونيكي خود را صرف نظر از نوع سيستم عامل و يا وجود نرم‌افزاري براي خواندن آن نه تنها ساده‌تر از ورق زدن يك روزنامه